Hyrje
Zgjedhja e metodës së anestezisë përbën një faktor shumë të rëndësishëm në ecurinë perioperative dhe postoperatore. Veçanërisht në ndërhyrjet në ekstremitete – si operacionet e krahut, dorës, gjurit, pjesës së poshtme të këmbës dhe shputës – anestezia regjionale (AR) është vendosur vitet e fundit si një alternativë ose plotësim i vlefshëm ndaj anestezisë së përgjithshme (AP). Kjo vlen në mënyrë të veçantë për pacientët e moshuar dhe multimorbidë, te të cilët rreziku perioperativ dhe postoperativ është i rritur. Ky artikull trajton bazat fiziologjike, përparësitë klinike dhe rëndësinë e bazuar në evidencë të anestezisë regjionale në krahasim me anestezinë e përgjithshme.
Bazat e anestezisë regjionale
Anestezia regjionale përfshin teknika në të cilat përçimi nervor bllokohet në mënyrë të kthyeshme në një zonë të caktuar të trupit.
Këtu përfshihen:
Bllokadat e nervave periferikë të ekstremiteteve të sipërme:
- blloku i pleksusit cervikal
- blloku interskalen
- blloku supraklavikular
- blloku infraklavikular
- blloku aksilar
- bllokadat selektive të nervave periferikë (median, ulnar dhe radial)
Operacionet që mund të kryhen me anestezi regjionale përfshijnë:
- operacionet e arterieve karotide (zakonisht me bllok të pleksusit cervikal)
- operacionet e klavikulës (në raste të përzgjedhura, shpesh me kombinim bllokadash)
- operacionet e indeve të buta të qafës
- ndërhyrjet në shpatull, krah, bërryl, parakrah, kyç të dorës, dorë dhe gishta
Në mënyrë të përmbledhur:
- Blloku i pleksusit cervikal përdoret për kirurgjinë e qafës dhe operacionet e karotides.
- Blloku interskalen përdoret kryesisht për kirurgjinë e shpatullës dhe pjesës proksimale të humerusit.
- Blloku supraklavikular konsiderohet i përshtatshëm për shumicën e operacioneve nga mesi i krahut e poshtë.
- Blloku infraklavikular mbulon bërrylin, parakrahun dhe dorën.
- Blloku aksilar përdoret kryesisht për ndërhyrjet në parakrah, kyç të dorës dhe dorë.
Prandaj, me teknikat e duhura të bllokadës regjionale mund të kryhet një gamë e gjerë operacionesh në qafë dhe në të gjithë ekstremitetin e sipërm, shpesh pa nevojën e anestezisë së përgjithshme.
Bllokadat e nervave periferikë të ekstremiteteve të poshtme
Bllokadat e nervit femoral, nervit obturator, nervit kutan lateral të kofshës (nervus cutaneus femoris lateralis) dhe nervit shiatik mund të sigurojnë anestezi për shumicën e ndërhyrjeve kirurgjikale në:
- gju
- pjesën e poshtme të këmbës
- nyjën talokrurale (kyçin e këmbës)
- shputën e këmbës
Bllokadat neuraksiale (anestezia spinale dhe epidurale)
Operacionet që mund të kryhen me anestezi spinale dhe epidurale përfshijnë:
- lindjen me prerje cezariane (C-section), shpesh me anestezi spinale ose epidurale
- ndërhyrje gjinekologjike (p.sh. histerektomi të caktuara, procedura në mitër ose vezore)
- operacione urologjike (prostatë, fshikëz urinare, ureter, testikuj)
- operacione ortopedike të gjymtyrëve të poshtme (ijë, gju, këmbë, kyç i këmbës)
- kirurgji vaskulare të këmbëve
- operacione në zonën anorektale (hemorroide, fistula, fisura anale)
- disa operacione në pjesën e poshtme të barkut, si ndërhyrje për hernie inguinale
Dallimi kryesor është se:
- Anestezia spinale vepron shpejt dhe zakonisht përdoret për ndërhyrje më të shkurtra.
- Anestezia epidurale mund të mbahet për periudha më të gjata dhe lejon shtimin e medikamenteve gjatë ose pas operacionit për kontrollin e dhimbjes.
Përdorimi i ultrazërit dhe stimulimit nervor ka rritur ndjeshëm sigurinë dhe suksesin e teknikave të anestezisë regjionale.
Dallimet fiziologjike të anestezisë regjionale nga anestezia e përgjithshme
Anestezia e përgjithshme shkakton humbje të kontrolluar të vetëdijes dhe shpesh ndikon në frymëmarrje dhe sistemin kardiovaskular.
Në dallim nga anestezia e përgjithshme, anestezia regjionale mundëson:
- ruajtjen e vetëdijes (me sedacion të lehtë sipas nevojës)
- ruajtjen e frymëmarrjes spontane
- stabilitet më të mirë hemodinamik (në varësi të teknikës)
Këto dallime janë veçanërisht të rëndësishme te pacientët me funksion të dëmtuar të organeve.
Përparësitë e anestezisë regjionale te pacientët e moshuar dhe multimorbidë
1. Reduktimi i komplikimeve kardiopulmonare
Pacientët e moshuar shpesh kanë rezervë të kufizuar kardiake dhe pulmonare. Studimet tregojnë se anestezia regjionale, krahasuar me anestezinë e përgjithshme, shoqërohet me incidencë më të ulët të:
- pneumonisë postoperatore
- insuficiencës respiratore
- komplikimeve kardiovaskulare
2. Rrezik më i ulët për delir postoperativ dhe disfunksion kognitiv
Deliri postoperativ është i shpeshtë te pacientët geriatrikë. Anestezia regjionale mund ta ulë këtë rrezik sepse:
- kërkon më pak anestetikë sistemikë
- mban më stabile perfuzionin cerebral
- lehtëson mobilizimin e hershëm
3. Menaxhim superior i dhimbjes
Një përparësi kryesore e anestezisë regjionale është analgjezia e shkëlqyer postoperatore:
- nevojë e reduktuar për opioide
- më pak efekte anësore nga opioidet (p.sh. nauze, kapsllëk, depresion respirator)
- rritje e vlerësimit të pacientit
Shembull:
Blloku interskalen në kirurgjinë e shpatullës, blloku femoral në kirurgjinë e gjurit dhe PENG-blloku në kirurgjinë e ijes ofrojnë kontroll dukshëm më të mirë të dhimbjes në 24 orët e para krahasuar me analgjezinë sistemike.
4. Mobilizim më i hershëm dhe rikuperim funksional
Veçanërisht në kirurgjinë e ijes dhe të gjurit (p.sh. protezat totale), mobilizimi i hershëm është thelbësor.
- PENG-blloku dhe blloku i nervit kutan lateral të kofshës përdoren në protezën e ijes.
- Blloku i nervit safen po preferohet gjithnjë e më shumë ndaj bllokut femoral në kirurgjinë e gjurit.
Këto sigurojnë analgjezi të mirë me ruajtje më të mirë të forcës muskulore dhe reduktojnë rrezikun e rrëzimit krahasuar me blloqet që shkaktojnë dobësi motorike.
5. Reduktimi i kohëzgjatjes së qëndrimit spitalor dhe kostove
Falë më pak komplikimeve dhe kontrollit më të mirë të dhimbjes, anestezia regjionale mund të çojë në:
- qëndrime më të shkurtra në spital
- ulje të kostove totale
Kufizimet dhe rreziqet e anestezisë regjionale
Pavarësisht përparësive, anestezia regjionale nuk është pa rreziqe:
- dëmtime nervore (të rralla)
- toksicitet nga anestetikët lokalë
- bllokadë jo e plotë, me nevojë për kalim në anestezi të përgjithshme
- varësi nga përvoja dhe përdorimi korrekt i ultrazërit
Gjithashtu, jo çdo pacient ose ndërhyrje është e përshtatshme për anestezi regjionale (p.sh. çrregullimet e koagulimit për procedurat neuraksiale).
Përfundim
Anestezia regjionale përfaqëson një alternativë të bazuar në evidencë dhe shpesh shumë të favorshme ndaj anestezisë së përgjithshme në ndërhyrjet e ekstremiteteve, veçanërisht te pacientët e moshuar dhe multimorbidë. Përparësitë e saj përfshijnë reduktimin e komplikimeve sistemike, kontroll më të mirë të dhimbjes dhe rikuperim më të shpejtë funksional. Megjithatë, aplikimi i saj kërkon përzgjedhje të kujdesshme të pacientëve dhe ekspertizë të lartë profesionale.
Literatura e përzgjedhur
[1]. Neal JM et al. The American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine Practice Advisory on Local Anesthetic Systemic Toxicity. Reg Anesth Pain Med. 2018.
[2] Memtsoudis SG et al. Perioperative Comparative Effectiveness of Anesthetic Technique in Orthopedic Patients. Anesthesiology. 2013.
[3] Guay J et al. Neuraxial anesthesia for the prevention of postoperative mortality and major morbidity. Cochrane Database Syst Rev. 2014.
[4] Kehlet H, Dahl JB. Anaesthesia, surgery, and challenges in postoperative recovery. Lancet. 2003.
[5] Abdallah FW, Brull R. Is ultrasound guidance advantageous for interscalene block? Anesthesiology. 2011.
[6] Elkassabany NM et al. Adductor canal block versus femoral nerve block for total knee arthroplasty. Anesthesiology. 2016.
[7] Evered L et al. Postoperative cognitive dysfunction and dementia. Anesthesiology. 2018.
[8] NYSORA. Fotografitë mësimore dhe imazhet ekografike të blloqeve interskalen, supraklavikular dhe femoral. Burimet: nysora.com, seksioni Regional Anesthesia, Ultrasound-Guided Nerve Blocks. Të drejtat e figurave mbeten te NYSORA.
Nuk ka komente ende.
